Lectura (rápida) de "Instrucións para tomar café"
Digo lectura rápida pola extensión do libro e dos textos que contén, rápida tamén porque o lin dunha vez, na viaxe de tren entre Vigo e Compostela e rápida tamén porque deixou en min, de súpeto, pegada de regosto agridoce.
Agridoce non é, neste caso despectivo, nin pexorativo, nin tan sequera negativo en grado mínimo. Agridoce é porque contén historias tristes, duras, amargas ás veces, que me fixeron lembrar o título daquela novela do escritor inglés de orixe vietnamita, Timothy Mô, do seu Soursweet/Agridoce.
O libro comeza con "O peso da tradición", a historia das botas do bisavó emigrante e o seu percorrido familiar que remata coas botas usadas para patear os corpos de inmigrantes polo bisneto maltratador e protofascista. Hai outras historias que fan agromar o sorriso cómplice polo intelixente da escolla argumental como "Gastronomía transfonteiriza" ou "Poesía oriental".
Esta logo esa sección de instrucións que non son tal, que van das "instruccións para tomar café", que dá título ao libro e constitúe un texto inesquecíbel de análise antropolóxica e fino humor, ata "instruccións para baleirar os pratos", onde se analiza con humor agre un dos tópicos máis comúns sobre "a vergonza do galego". Outra vez, "tópico", non é aquí pexorativo senón recoñecemento de lugar común ou constatación da realidade cotiá no comportamento tribal.
Algúns outros textos de certo rocambolescos ou extraídos dun manual de paradoxos, de trapelas ou anamorfoses, conseguen eses "final twist/reviravolta final", tan característico dos contos de misterio. Casos así acontecen en "Estraña" ou " Recepción".
Non seguirei pois as súas "instruccións para parecer intelixente"–as de Manuel- que reproduzo para unha referencia atinada e para adiantarlles a xeito de isco ou engado o teor da súa escrita: "En Galicia, nunca, xamais, baixo ningún concepto e ningunha circunstancia, se lle ocorra eloxiar algo que fixera outra persoa, por moi bo ou interesante que lle poida parecer.
E máis, esfórcese por tirarlle algún defecto. Cun pouco de vontade, darse conta de que a perfección non existe".
Resístome, pois, malia o anunciado, a non lle pór un "pero". Non é ao meu parecer, un libro de contos (nin tan sequera a sección final que leva ese nome) como indica na contracapa senón un libro de textos curtos, onde a sagacidade e a ocorrencia, onde a graza, a fina observación da realidade, a disección mordaz –vitriólica ás veces- de certas "esencias" e "cheiros" do galego estándar (o autocompasivo, o autopunitivo, o autoinmune que ataca como allea a súa propia esencia, o da autoestima ondulante, o que fala galego en español), constitúen unha obra agridoce mais cun pouso intelixente resultado da observación pausada e autocrítica.
Eu non sei se é un gran libro (para non contradicir ao autor), nin tan sequera se é recomendábel (para non me contradicir a min mesmo, que hai anos escribín un microensaio sobre "a arte de desaconsellar") nin sei tampouco se é literatura ou divertimento (ou as dúas cousas á vez), o que si sei é que a viaxe entre Vigo e Compostela, nunha tarde de chuvia mol, pasouse nun tris lendo "instrucións para tomar café". Sei tamén, que tendo un meu irmán doente e encamado, deixei o libro na súa mesiña de noite, e el, que non adoita ler literatura galega, prendeu no libro e comezou a rir a cachón. No día seguinte atopeino mellor, non recuperado mais no proceso de saír adiante e contoume, con abraio, como lera o libro dunha tacada e mesmo atreveuse a glosar "Cocido familiar", como unha das historias máis divertidas que lera nos últimos tempos.